Mleko krowie od lat stanowi podstawę diety w wielu kulturach, jednak rosnąca popularność napojów roślinnych sprawia, że konsumenci coraz częściej zastanawiają się nad ich wartością odżywczą. Główna różnica między tymi produktami dotyczy profilu makroskładników.
Mleko krowie (pełne, 3,5% tłuszczu) dostarcza około 3,3 g białka, 3,5 g tłuszczu i 4,7 g węglowodanów (głównie laktozy) na 100 ml. Białko mleka krowiego cechuje się wysoką wartością biologiczną – zawiera wszystkie niezbędne aminokwasy w odpowiednich proporcjach. Tłuszcz mleczny to mieszanka kwasów nasyconych i nienasyconych, a także naturalnie występujący cholesterol (ok. 10 mg/100 ml).
Wśród napojów roślinnych wyraźnie wyróżnia się mleko sojowe, które pod względem zawartości białka (ok. 3 g/100 ml) i profilu aminokwasowego jest najbliższe krowiemu. Pozostałe popularne alternatywy mają znacznie mniej białka:
Węglowodany w mlekach roślinnych pochodzą głównie z naturalnych cukrów lub dodatku syropów (np. ryżowego, klonowego). Wiele komercyjnych napojów zawiera cukier dodany, co podnosi ich kaloryczność. Mleko krowie zawiera naturalną laktozę – dla osób z jej nietolerancją stanowi to problem, podczas gdy napoje roślinne są z reguły bezlaktozowe.
Mleko krowie jest naturalnie bogate w wapń (ok. 120 mg/100 ml), fosfor, potas oraz witaminy z grupy B (szczególnie B12 i ryboflawinę) oraz witaminy A i D (w wersji pełnotłustej). Zawiera także jod, który jest ważny dla funkcji tarczycy. Biodostępność wapnia z mleka krowiego jest wysoka dzięki obecności kazeiny i laktozy, które ułatwiają jego wchłanianie.
Napoje roślinne – poza mlekiem sojowym – nie zawierają naturalnie wapnia ani witaminy B12, D czy jodu w porównywalnych ilościach. Dlatego producenci często wzbogacają je o te składniki. Warto jednak pamiętać, że dodawany wapń (np. w postaci węglanu wapnia) może mieć niższą biodostępność niż naturalny wapń mleka, a wchłanianie zależy od obecności innych substancji (np. fitynianów w mlekach zbożowych).